--------------------

                            
                                                                            BIMPA

           "Lukamba ko mumu yenda ba mbuta mu tulanda". Bimpa bio ye n'kenda mio, tuka muna ntuka kongo, bambuta batelenge bio. Muna n'kenda ye bimpa mu ba longelengi bana. Nduenga zizingi zina mo nkenda miomio. Beto mpi katulendele vilakana ko.Nkenda ye bimpa bifwana kuani bina, lutala bi tusolele :
Nkenda tata uyenda mu kusosa ku kufuila nsi
               ma Ngo ye ma Nsiese
               ma N'lumba ye ma Nkewo
               ndona Mbumba ye Tutu
               ma Nsiese ye ma Ngo
               ma Nkewo ye Mfulu-Kitutu
               ma Nkosi, ma Mbumba ye ma Mfwengi
               mwana N'lembo
               ma Mfwengi ye ma Nsusu
               ma Nkosi ye ma Mpingi


                                  N'kenda   Tata uyenda mu kusosa ku kufuila nsi.

             Mu gata di mosi mu zingidingi tata mosi n'kua nduenga, buntoni ye mazaya mafuana
 kibeni; kadi mpi utondua kakala ku ntuala tata Nzambi ye bantu. Nzingulu'ani mpi itondama
 ikala ku  bantu  bakulu ba gata dina.
Kala buna, yo tata ukididingi biufu muna nsi ntim'ani :  Mambu, bue banatinanga mo?
 ye mpi "Kue kutatuka ku fwa ku nsi?"
Kilumbu kimosi bakidi lukanu : ifuete zola ibaka mvutu zi biufu biobio, kadi go
mfudidi mu funsula ntima  sa i fwa : "kubotalala  yi lufua lu nkonko" ye mpi "konda ku kuzaya, kufwa ku ndambu".
Sididi kilumbu ku muan'ani : a muana go i mono tata bu takumbona bobo mpasi zifuana ngina ye zo ku mbundu : nzolele i zaya bueye bantu balatinanga mambu ye mpi kue kufididi nsi.
Muana nde : tata bumboti kuani, kubika kilumbu sa tuenda mu sosa mvutu zi biufu
 biobio.
           Kilumbu bu kifuana, tata kenge bifunda bi madia, yani ye muan'ani, babongele nzila :
diata…diata…, bakumini ga kati ki mfinda, tata mbundu mpasi, kaka nde kakata,
kalendele kukikanga diaka ko, ye yani keti : A mambu bue banatinanga mo e e e???
Ndinga ngolo, iwisakene  itukidi kuna mfinda  :  E nua'ku u u u u…!!!
Tata yo lokele diaka  nkumbu zole ye nkumbu tatu : Mambu mbue banatinanga mo e e e…???
Mvutu mfinda : E nwa'ku …!!!
Tata yo, tadidi muana ye yani kayiki diambu, …Dilongi dingolo kabakidi  : kadi n'gogo
 (nwa) i wawu itunga gata ye i wawu mpi ukabula bantu. Ngoga izau zi tunga nzola ye
 mpi izau zi tuala mvita muna nsi. Go zitisi ngoga zaku sa uzita :
Baba bazolana bazolana  mudiambu bayambila
Baba banuana banuana kadi kabawisana ko muna n'gogo miau.

           Tata yo bafudidi nzila, mbundu'ani kani kayi mbua ko kadi kiufu kimosi kisidi yani.
Bungangi zolele kazaye kue kufungidi nsi.
 Badiete, badiete, batudidi ga kati ki nseke , gana ga kala nti usidingi kivunda :
Tata nde : muana, bulutidi mbote tuvunda fioti kadi beto bantu tuka buna tuzietokelenge kani kima tudia  nkatu.
Bakulumuene nkutu,  mu kusa nde bavunda.
Tata nde : A muana bulutidi mbote u mata mo nti gogo, tala ku  mafula, ngatu lendele mona kue ku fuidi nsi.
Muana mpi ye bun'lembu buakulu, mete muna nti, nti unda mpi. Mpasi yani muana bu kataluka mu zulu nti, tata zibuele nkutu madia yantikidi mu kudia, ukikomekene, ukikomekene bima bio banata.
Muana tudidi kuna zulu nti , tadidi ga sina n'ti ga sala tata, muene tata katakisala mpasi ye kudia.
Tata nde : ga nuana tala ku fula keti kue kufuidi nsi :
Muana nde : tata mbuene kuku fuididi nsi.
Tata nde : a kue ?
Muana : go sina nti igogo ga  gafuididi nsi
Tata ukitadidi, ye ukibakisi,  yani nde : madia makulu ndidi, muan'amo kani fi kin'sisidi ko…
 I lufua lu nsi.
 Tata yoyo bakidi mvutu'ani : go ukitomese, tomese nsalulu zaku, nsi mpi sa itoma.
Mo nkenda gogo tumuene nde : n'gogo ye nsalulu zi bantu  i biau bilendele tomisa  ye gonda luzingu ye nzingulu zi bantu. Bututomese ngogolo zeto ye nsalulu zeto i buna satutomisa nsi eto, luzingu lueto.

                                             N'KENDA    MA NGO YE MA NSIESE

          Ma Ngo ye ma Nsiese bazingidingi mu gata di mosi. Kilumbu ki mosi, mpasi nsusu ntete bu ikokila, ma Ngo kitumukini gana kaleka, bongele loonga di masa u kigetele masa muna nitu mu n'sualu-n'sualu. Kotele kuna kikuku, kubikidi nkutu madia : kaansi mu nkutu , mu kala kaka dioko ye nkaandi.
Kiadi ku yani ma Ngo, buimi ye kuita bin'saka, nkatu kukabakila fiin'suni mu kudia, bimboko ye nkayi ye mbisi zi n'kaka-n'kaka zi kala mu ziunga ziunga nseki yina, zi suka mu kuita ku ma Ngo. Mu nziunga zo mu sala kaka ma Nsiese.
Ma Nsiese, yani mu kuebukuntanga kaka matiti ma nsue, ta kengidila ma Ngo, kadi ma Ngo, nsatu n'suni mpasi, takuelokuta biyisi biyuma bio bisala bukagonda ye kadia mbisi zi mfinda.
Ma Nsiese ye kiadi ku mbundu, ye kititu, ye tusewu  kafuete tala ma Ngo.
Ma Ngo ye lulendo, ye nkuetisa meno, yufuele ku ma Nsiese : nki u ta tala? nge bu mueni nde mono Ngo  sa idia matiti e?  sa idia mfuta go masinda e?
Ma Ngo,  mu kuzinga, go kazolele dia masinda ko,  kima kimosi kin'sadidi :  kusala masodi.
Idina kavumbukila n'siuka-n'siuka, kayobidila, ka kangila nkutu dioko ye nkandi,  u bonga ki tansi ye kisengele (kiubi), u yenda mu sala sodi.
        Bukayantika ye ngolo zani zi ki Ngo, satila, kenda nti. Ntangu bu i tula gana masinsa, muini u ngolo ngolo u ta yoka nitu ma Ngo, kuingila kita luta bonso masa ma n'koko.
Ma Ngo ka kilendele diaka ko, lembedi, ye nzala ye kiwina. Vuendi,  kutuele nkutu ani, bongele dioko ye nkandi, buna katula muna n'nua, nde bonso yani balewele : lulendo ye ngansi bitombokele ku mbundu.
Yani nde : mono ma Ngo keti idia dioko ye nkandi ? Keti  mudiambu di mbisi zi suka ku mfinda yi fueti zingila mu dioko ye nkandi ? Nkatu, nkatu, mboti ivutuka kuamo kuna gata ye konda kudia, kivumu n'tutu bonso n'angi bola.
           Ma Ngo bongele kitansi kiani ye soka diani, vutukisi kuna gata ye nzala, kadi dioko ye nkandi kadidi bioko.
Mu nzila nzala isakidi kibeeni ye kutitila mu nitu..
Mpasi kuna fula gata buna katula, ma Nsiese  gu muene. Yani  nde : Ah ma Ngo nzeyi nde tomene sala, kadi mbueni nde mitu'aku itmone lemba kibeni.
Ma Ngo nde :  maa Nsiese yaya, yambula kuaku, ye konda ki idia, nitu kibeni ilembedi ye nzala.
Bubata yambila bobo, ma Nsiese, mukue bukutanga masangu kafukusa ye kiese kiakulu ye kimvuni mpi.
Ma Ngo nde :  kansi ngeyi ma Nsiese mama, a nki  u tadia ?
Ma Nsiese vutuele : Yambula yaya, nsatu buna yimbakidi, bonso ibakidi ngeye : mbokedi mama,  yin'koledi meno ye mfukuesi mo. I momo mena mo nzungu yo, meno ma mama mo ita dia. Go kisidi boboko nde mpasi kibeni.
Ma Ngo lombele ku ma Nsiese keti lendele kun'gana ndambu meno ma ngudi'ani, kayedika kani kuyedika ku mpamba.
Ma Nsiese nde : katuka nge diaka, uyedika ? Baka kibeni koko kun'vimba ku meno ma mama, dia u yumfuka.
Ma Ngo didi masangu ye kuita ye kiese, kansi mpi ye ngituka : ah ah ah ah  nkolo meno ma mama n'tomo kibeni makalanga, nki mpila madia mampuena!!!
          Ma Ngo, bu ka manisa kudia, wele mu n'sualu-n'sualu, bookele ngudi'ani : mama, mama, nza wisa mu n'sualu!
Yani mama ukituka kuani kiboba, wisidi : ah muana...? ah bue?
Ma Ngo, i  yani kagani mvutu,
Bongele nzundu, kolele menu ma ngudi'ani. Yani mama  bongele bidilu; kansi ma Ngo un'telele nde : mama kudidi ko, tadila mono, ngeye kuzeye ko nde meno maku ntomo kibeni nema.
          Ma Ngo lungidi tiya, bakidi meno tudidi muna kinsu, lendi masa, ye tudidi kinsu gana makuku.
Fukusa go fukusa, nkuni go nkuni, meno ka malembana ko. Ma Ngo kazeyi diaka bukasa ko. Wele kuna ku ma Nsiese, mu kun'yufula :  A mpangi bueyi buna meno ma ngudi  ngeyi makala malemfuka, ma ma mama munu mpasi kaka, kitalendako. Bue isa mukuyisa mo muna nzungu.
Ma Nsiese vo : Oh ma Ngo, a nde ufuete buisa mbudu, tula masa, sa nkuni, ku lembi ko, sa utoma yangalala  ku mina. Ye kiese sa udila meno ma nguadi'aku. Kuzeyi ko nde konso kisalu ufuete mona mpasi ye kunima sa ubaka m'futu. buisa mbundu.
        Ma Ngo we vutuka, tatimini mu kutedika meno ma ngudi'ani, nkuni go nkuni, masa go masa.
Kunsuka tamona nde ma Nsiese, bonso nde yani takubama ye tazola kuenda ku n'lambu mi nda.
Ma Ngo nde : eh eh Nsiese, kingila, meno ma mama, kantama ko sa ma ya, kingila tudia mau kimvuka bonso buna tudidi meno ma ngudi'aku.
Ma Nsiese nde :  Oh ma Ngo bunene ye ngolo zi mpamba. Ikuguniningi, mana tudidi kukuna mono ka meno ma mama ko, kansi masangu. Ifukuese mo bo ukese ngeye ku masodi.
Ma Ngo ngansi isakidi, ki ngo kitukidi, zolele kabuila ma Nsiese ka m'fuatakasa, kan'dia !
Ma Nsiese, nsan.. nsan..nsan.. kuna mfinda a a goooo!!!!
Kiadi ku ma Ngo, ngudi'ani meno makulu makatuka. Ye bidilu, ye kiadi, ma Ngo yantikidi yemba…  "masa go matiamukini, kabalendele lokuta mo ko"…ye didi ndefi : konso mbisi n'suni yi luta kuntual'ani kalendele yambula yo ko.

Dilongi : Konso diambu, kani di kuwa, kani di kumona,  yindula, ntete usala dio : kadi  "malafu ka banuinanga mo mu nsunga ko".

                                                   MA N'LUMBA YE MA NKEWO

          N'lumba  ukala utondua ku bantu bakulu mu gata dina bazingidingi, ukala mpi ye nduku'ani u mbundu : N'kewo.
Nkewo n'tangu zakulu kafuete kikwanganga kaka, bonso yani guna ye makuanza ye kukusu.. Nsoni zingi kafuete muesa ku nduku'ani N'lumba.
Kilumbu ki mosi, N'lumba bakidi lukanu nde bubu ifuete zaya kibeni nki bio bisalanga nde Nkewo kafuete kikwanganga ntangu zakulu. Bu bamonana,
N'lumba nde " A bu nge ma N'kewo, nki mpila yoyo…? Ufuete kikwanganga ntangu zakulu bonso nde nge guna ye makuansa! Nge muntu mpi nitu makukusu mpasi, nsoni zifuana utamuesa ku besi gata diakulu. Tonda mono ikutelele bo, kadi nkatu muntu lendele zola mambote maku go ka mono nduku'aku ko.
N'kewo, yandi nde "ntondele…"
Kansi nsoni ku mbundu. Bu kayindimina, vutuele diaka ntonda ku  N'lumba ye yikidi nde :
A bu  nge bu ugoga nde mono nitu  makuansa yina, keti ukitadidi ngeye : ntangu zakulu ufuete diengasa ntu  ku n'lambu ye n'lumbu bonso muntu tatita, bonso muntu neti mambu ye batalanda?
N'lumba vutuele nde : Nki itita! kina diambu ye muntu ko, nge mosi zeyi nzingulu amo. Nge mosi zeyi nde gata diakulu batoma kuntondanga, kadi lutondo lufuana ngina ye lo. Mu ku diengasa mabansa ifuete diengasa ntu ku lueka ye lueka, go nzolele, ifuete sikidika n'tu'amo.
           Kansi muna ntangu yina katagoga widi mazu ku nim'ani, ma N'lumba vutuele n'tu ku nima. N'kewo fuidi kuani ye tusewo.
N'lumba nde : N'kewo, go ikutelele nde lendele nsikidika n'tu'amo, kuikila!!!
Babakidi lukanu ba bole, babudidi mindengi… : ma Nkewo kayambula ku kikwanga,  ma N'lumba kayambula kudiengasa ntu.
Babole basikididi bonso bisinsila. Kunima ntangu mosi, kabakilendele ko : ma Nkewo yantikidi mu ku kikwanga, ma N'lumba, muana kuani yu batalanda, meso luenga luenga, ntu  dienga-dienga, muana kuani yu neti mambu…

Dilongi : N'siku yu udia go, yu ukulula go.

                                                     NDONA  MBUMBA YE TUTU

          Ndona Mbumba ye  Tutu, bakala kinduku. Kilumbu ki mosi, ndona Mbumba wisi butabana (bana nsambuadi), kotele kikumbi. Kiese kifuana ku  Tutu, kadi yani ukala mpumpa. Bakidi lukanu nde kafuete sadisila nduku'ani , ndona Mbumba.
Go Mbumba wele mu lengana, kafuete sisa bana bani ku Tutu.
Ku nima bilumbu, Tutu wisi tambula tat'ani  n'keto ma Nkayi, utuka kuna gata diani, wisi wana  Tutu ye bana ba ma Mbumba.
N'kayi tele ku Tutu :  a kibuti, nge keti zeyi nde n'suni muana-mbumba gu lutidi mu kitoko n'suni mi mbisi zakulu ?
Tutu tadidi, muene nde, bo bana ba nduku'amo, kieleka, bue ifuete sala? Kenge, kenge mbundu, ye ntungisa zi tata n'kento'ani kalendele ko.
          Bakidi kibota ikiau kabudidi muna ntu muana mbumba, yani tata n'kento mpi gana mbela, basomene muna-mbumba muna nsoma, ye yani bayitidi gana tamba.
Ma Tutu buna kayedika, ah ah ah ah ah ah nki n'tomo guna … nkio n'suni muana-mbumba n'tomo ukalanga ….Badidi muana-mbumba yu untete, kansi nt'omo  usidi muna n'nua ma Tutu. Go tadidi bana babasidi, katamona nde kafuete dia diaka yu uzole. Mbundu kabakidi yo ko.
Mo malembe malembe, bana ba nsambuadi ba ma Mbumba badisukidi ku Tutu ye tat n'kento'ani Nkayi.
Ma Mbumba ba kavutuka ku nzo, sosa bana, sosa… bokila…bokila... ye bana ye  Tutu, nkatu muntu. Bu katala gana tamba muene bonso nde biyisi… Bongele bidilu…
Ma Mbumba wele kuna kanda diani di baMbumba, tele nkenda gogo ku mfumu kanda diani.
Mfumu kanda di ba Mbumba bakidi n'siku nde bafuete landa ye dia matutu makulu, gonso  bamuena Tutu, difuete disuka.
Ye lelo kiki Mbumba ye Tutu kabawisana ko.

                                                       MA NSIESE YE MA NGO

          Kilumbu kimosi, ma Ngo ukala mu kulengana. Bu kaluta kifulu kimosi, muene ma Nsiese, lelengi, tafula nkosi zani. Ma Ngo yidikidi n'tete, kenge malu ye moko ma ma Nsiese, un'tudidi muna n'tete, wele yani ye kuna masa. Ngindu zani nde kafuete tuba ma Nsiese muna masa. Bu katula kuna kumu di masa, tudidi n'tete, wele sosa tadi .
    Mpasi yani ma Ngo bukagaluka,  ma  Nkayi wisidi gogo.
Ma Nsiese nde : kuyituka ko, tolo tuamo tandeka mono mo kinatinu kio. Kadi ntangu zakulu go ndekele bobo yifuete leka bwo, ye mpi ifuete lekidila ndosi zi mpuena-mpuena kibeni. Go mpaka sidi meka za ukimuena nge kibeni.
Ma Nkayi mpi nde : mono ma ntelama ilekanga, lelo kiki mbuene mfulu keti sa itina…
Ukigene ku ma Nsiese, yani un'kenga ye ngolo zakulu muna ntete, un'telele : kanga meso sa umona ma kani kumona ko.  Ma Nsiese lemokeni kuani.
 Ku nima ntangu m'vimba, ma Ngo vutukisi ye tadi diani , tadi dinene dikala. Kenge dio muna n'tete, mukusa nde mutangu sa katuba  muna masa, n'tete ka gu yangila ko.  Tubidi go muna nzadi, ma Nkayi kata loka, kansi ma Ngo, lukanu luani ukibadi lo : ma Nsiese, lelo i nsukani…
              Ku nima ma Ngo vutukisi kuani kuna gata. Ye kiese kiakulu, kafuete tesa n'kinsi. We sompa bimbundi bina bi mpuena-mpuena ye wolo, ye mpalata zi ntalu mu kuyangidika bantu bo katumisa ku n'kinsi'ani.
    Bantu bu bayantika mu kutula kuna n'kinsi guna, ma Ngo bu katala ku kielo : ma Nsiese ta kota, vuetenge mpi m'vuatu mi mpila yina, ye mpalata zi wolo.  Ma Ngo ngyituka yi kotele kuna mbundu, kadi yani vo : Nsiese ufwa, bwe kafuete kuisila ku n'kinsi gogo ye m'vuatu mi  ntalu ye mpalata zi wolo.
Ma Nsiese  gun'tadidi muna meso ye un'telele : "kuyitukako, Mfumu Ngo, mono,  mvuatu ye wolo,  ye bio biakulu ngina ye bio, ki sombele bio ko bonso ngeye.  Kuna uye kuntuba i  kuna mpi  ibakidi kimvwama kio ngina ye kiau mo lelo kio. Zaya  nde buzoba usa  untuba muna mbela kuma di nzadi, go gutuba gana kati-kati ki nzadi, nga ikumini diaka ye kimvuama kingolo kilutidi kio ngina ye kio lelo.
    Ma Ngo, kimpala ye lulendo bisaka, yani  nde : "tuenda kuna masa, unkanga muna n'tete, untuba gana kati-kati ki nzadi, kadi munu Ngo ifuete luta ngeye mu kimvuama"
Bele kuna  nzadi, bu batula, ma Nsiese kenge malu ye moko ma ma Ngo,  un'kotesi muna n'tete, tomene kuitika n'singa, yikidi tadi mukusa nde kayangila ko busa kan'tuba muna nzadi. Wele yani gana kati-kati ki nzadi, un'tubidi muna masa ye ma  Ngo nuini masa ye fuidi konda ku mona kimvwama kio ban'sididi ku ma Nsiese.

                                                MA NKEWO YE MFULU-KITUTU

          Kilumbu ki n'lungi u lubutuku luani, Mfulu kitutu, utesa n'kinsi  unene. Mo kinsunsa kio, ubokisa nkasi'ani Nkewo.
Mfulu Kitutu, ulamba  madia ma mengi ye ma ntomo kibeni.
Mbuta Nkewo mo kinsunsa kio, uvuata n'vuatu katungisa mu diambu di n'kinsi go.
Bu katula kuna kifulu ki n'kinsi, Mfulu Kitutu, utoma kun'tambula, bafondele gana mesa, supu ye malafu mana ma ntalu, ye malafu ma nsamba biakulu batudidi gana mesa.
Ntangu kudia ifuene, Mfulu Kitutu bakidi n'gogo, yangi nde :"ntangu kudia ifuene, kansi bukina nde ka tudila mu nzalu ko, mu moko tudila, konso muntu kafuete sukula moko mani ntete kadia". ma Nkewo, un'telele nde :"nkasi Nkewo, nda we sukula moko kuna masa ntete udia".
Ma Nkewo wele kuna masa, tomene nika moko. Bakidi nzila,  mu kuvutuka, bonzo buna luzeye, ma Nkewo, kadiatila mu moko ye malu ; moko mabebele diaka.
          Bu katula kuna n'kinsi, ma Mfulu-Kitutu nde : "A bu nge bwe diaka bobo ma moko sukuele bebesi diaka, nda we sukula diaka".
Ma Nkewo wele diaka kuna masa. Mu mvutuka, ma Nkewo vutukisi ma ntelama.
Bu katula kuna n'kisi, kasonga moko ku ma Mfulu-Kitutu.
Ma Mfulu Kitutu nde : " moko maku kala buna mvindu kaka mena, kadi mau mena ma ndombe, vutuka kuna masa, nata mbedi, toma palula n'kanda nitu mukukatula mvindu yina".
Ma Nkewo bakidi mbedi, vutukisi kuna masa. Paluele paluele moko, masidi mputa….
Muna ntangu yi ma Nkewo kena kuna masa , Ma Mfulu Kitutu ye bantu bo katumisa ku n'kinsi, badidi..., ba nuini. Ma Nkewo bu kavutuka, moko ma mole mputa, n'kinsi usukidingi.  Ma Mfulu Kitutu lelenge kuani ye kuiti di malafu.
Ma Nkewo vutukisi kuna nzo 'ani ye konda kudia, ye konda ku nua.

                                             MA NKOSI , MA MBULU YE MA MFUENGI

          Ma Mbulu uzingidingi muna mbansa ye bakueno bani  bo ka kedi kabanaga ye bau mbisi zi wela. Nguisana mpi ifuana ikala gana kati kibau ye bazingidingi mu ngemba.
Kilumbu kimosi ma Ngo widi kituadi mo mbanza yo. Ma Mbulu ye babani mpi batomene kun'tambula, batenduele ku ma Ngo nzilu au, bue batelenga wela diau…
Kilumbu ki mosi bele mu wela, batele mbisi tatu : nkayi, nsisi ye n'lumba.
Ma Ngo nde : "mono nzingidi moko, lukabula mbisi zo tubakidi ".
Ma Mbulu nde : "nge Ngo baka nsisi, mono sa ibaka n'lumba, nkayi sa tugana ku MA Mfuengi ye ku besi gata kadi bau ba bengi bena".
Mpasi kugoga buna kamanisa, ma Ngo  i yani kasibikidi  mbata muna meso.
Ngo nde : " ge ikubabikidi mbata?"
Mbulu vutuele : "ku luse".
Ngo nde : " mbuene nde nge ku zeya kabasa ko. Bulutidi mbote nde Ma Mfuengi ka kabasa mbisi zozo".
Mfuengi nde :"Ka diambu di mpasi ko mu kabula mbisi zozo,  nge ma Ngo, mu mene mene sa udia n'lumba, mu midi sa udia n'sisi, mu nkokila sa udia nkayi  abu pia".
Ngo nde : "ngeyi zeyi kibeni mu kukabasa, nani ukulonga bobo".
Mfuengi : "A nde mbata yo gene ku Mbulu, i yau ingene nduenga".
Ngo nde : " ngeye vuidi nsungimina".
Mfuengi nde : "Inga, mfumu Ngo, sa i sungimina nde :  Mbulu ye Mfuengi ka balendele ta welako ye  ngeye Ngo.

                                                          N'kenda MWANA N'LEMBO.

          Muna ntangu yina muna mbanza mosi, nsungi nsala i kala. N'toto m'vimba bantu kima bafuete dia n'katu. Tata n'zengi mbamba ye n'kento'ani bavua bana nsambuadi. Bana ba nsambuadi, bana bayakala bakala.
Kilumbu ki mosi, muna  mpimpa, bana bu bakala ku nsi tolo, tata n'zengi mbamba ye n'kento'ani, babakidi lukanu  nde : tufuete kwe sisa bana kuna mfinda.
Mfinda yo yikala gana mbela gata diau inene kibeni, ye mbisi zi ngansi zi fuana kibeni zi kalanga kuna mfinda yina, baba kuendanga  kuna kabavutuka ko.
Tata N'zengi Mbamba bo bakedi bakangu lukanu lolo ye n'kento'ani, muana n'lembo, yani muana  nsuka ye ntelani mpi u nkufi (idina ba ganina zina di muana n'lembo), kakala ku tolo ko, katawa mo bavunguta tata ye mama.  Yani mpi bakidi lukanu luani nde : ifuete lokuta matadi, mu kutula bidimbu muna nzila yina satuenda ye tata ye mama.  Ibuna sa katuvila ko bayaya ye mono go tata ye mama matu yambuele kuna mfinda, sa tusengumuna nzila ye mpasi nkatu.
           Ki lumbu kilanda tata N'zengi mbamba ye  n'kento'ani bele ye bana kuna mfinda, bele sisa bana bau kuna, ye lukanu nde bana bavila go mpi badisuka ku mbisi zi mfinda.
Ye nduenga zi muana n'lembo, kadi yani bu bakedi kuendanga muna nzila, u ye tubingi tadi  mosi-mosi dimba ye lutambi. Bana bo bansambuadi bavutuka ku gata ku nima kilumbu kimosi.
Muna ntangu yina tata N'zengi mbamba bakidi fi mbongo : mbongo kasompika ku mfumu gata, wisidi kun'vutula zo.
Tata ye mama kiese kifuana bu bamuene bana bavutukisi ku nzo.
Kansi fimbongo fio bu fisuka, tata N'zengi mbamba ye n'kento'ani babakidi diaka luka lukugeta bana bau. Bungangi babakidi lukanu nde bafuete kangidila muana n'lembo kuna suku, mukusa nde kelokuta diaka matadi ko.
          Kuma bu kukia, tata Nzengi Mbamba ye n'kento'ani bele geta bana kuna mfinda.
Bana, bayungene bayugnene, kabamuene ko nzila. Mu kinsunsa besi kuma ga nzo mosi, muna nso yina mu zingidingi tata Mundie bantu ye n'kento'ani. Kansi bu batula kuna nzo yina, na Mundie bantu kakala koko, n'kento'ani kaka ukala kuna. Mundie bantu bana bakento nsambuadi mpi kakala ye bau.
Yo mama nde : bana bulutidi mbote luenda kueno kunda, kadi yakala diamo Mundie bantu  kena.
Kansi bau nde : bulutudi mbote mundie bantu katudia kuetu, katu lendele kuenda ko kuna mfinda kuna nkosi ye ngo.
            Nkokila bu ifuana, n'kento mu ndie bantu ubasuekele kuna nsi mfulu. Mundie bantu bukavutuka, widi nsudi bantu, kotele kuna nzo ye ubatukisi kuna nsi mfulu bakala.
Ya nkento'ani  nde : mono yibasuekele kuna nsi mfulu, kadi mbasi si ibalamba
Mpimba bu ifuana, muana n'lembo sobesi mbu zau ye mbu zi bana ba Mundie bantu.
Muna kati ku mpimpa, Mundie bantu wele kuna suku dikala bana mukuba dia, ye yani katadi mpu zi bana bani, gondele bana bani ga kifulu ki kugonda muana n'lembo ye mpangi zani.
Muana n'lembo ye bampangi zani balemokene, bele suama kuna tadi di kalunga.
Mundie bantu bukamona nde bana bo kagondele bana bani, lende mwana n'lembo ye bampangi bani, ubalende ubalende, lembedi, yani uvuata nsampata zi bibasi nsambuadi, bukatula gana tadi di kalunga, yani nde : mbote ivundisa fioti nitu  . Vondele gana tadi dina disuamina muana n'lembo ye bampangi bani.
Mundie bantu tolu tum'bakidi, bu kayantika mu kufula ntosi, muana n'lembo zayisi ku bampangi bani nde : tubonga nsampatu zi mundie bantu tulemuka ye zo.
          Muana n'lembo wele kuna nzo mundie bantu, we zayisa ku n'kento'ani nde :
Yakala diaku, Mundie bantu, ban'kenge ku bimpumbulu, bukazayisi kafuete futa mbongo zi fuana . Idina kantumini nde ugana kimvuama kiakulu yinata mukusa nde ban'tukisa mu boloko.  Tala nsampatu zani ezi kagene mu kusonga kimbangi. Nkento  Mundie bantu kuikidi, gene kimvuama kiakulu…
Muana n'lembo, muana yo bageta  ye bampangi zani besi vutuka ku nzo tata ye kimvwama kiluta kiteso .

                                             NKENDA MA MfWENGI YE MA NSUSU

          Kilumbu ki mosi, ma Mfwengi mwene ma Nsusu muna zulu nti.
Ma Mfwengi nde : " nge ma nsusu, mu nki diambu unganini mbote ko?"
Ma Nsusu um'vutuele nde : "di k'ikuganini mbote ko, mu diambu nzeye nde ngeye Mfwengi kimbeni ye keto didingi dina yaku. Konso ntangu umonana ye beto bansusu, ufuete ningisa n'kil'aku, mbundu nde udia Nsusu.
Ma Mfwengi nde : "Nge Nsusu, kilumbu usa kulu gana n'toto, ufuete kuna
mbisi amo".
Muna ntangu yina bakedi finananga mbaka, ma Mbwa wisi kibuisa gana. Nsudi  Mfwenge buna itula kuna mbombo Mbua, yantikidi mu kun'ghuna. Ma Mfwenge bu kamona buna, sempwele meso ku kukala ma Nsusu ye untelele nde :
" a Nsusu, sala mbote, mono ngyele, ntangu n'kaka sa izonsa mambu maku".
Ma Mfwengi bakidi ntinu mu nzila mfinda. Mbwa mpi ye yani kalatimini mukulanda. Mfwengi lemokene lemokene, gugidi, Mbwa ye yani kabuididi, un'gondele ye un'didi.
Dilongi : Bu utula n'tu n'kweno ga longa go ka ufwene ko, gu unge kibeni sa uyingasa go gana.

                                                   MA NKOSI YE MA MPINGI

        Ma Nkosi u kala ntotila u mfinda, kilumbu kimosi nzala im'bakidi. Mpasi muaya kaka buna kata, mbisi zakulu ye binoni kutekita, bankulu m'mwanga-mwanga,  konso muntu ye nzil'ani. Ma Mpingi bu katesa kalemuka kuna kasisila n'nwa, kalendele ko, kinkunku kingolo kim'bakidi, kamuene diaka bu kasa ko. Suemi
kuna nsi manianga, kansi ye ma manianga zakama kaka ma zakama mu diambu
di kinkunku ki ma Mpingi.
        Ma Nkosi bu katula gana ga kala Mpingi, u'muene mu kuzakama kene, yani nde : "a nge Mpingi, nki uta zakimina bobo?
Ma Mpingi gana kakala muene nde lelo kisisi kizimini, kufwa mfwidi, kubola ku itina e?"
Nkosi wisi kun'yufula diaka nkumbu tatu zim'vimba mu kuzaya keti mudiambu di nki katatitila bobo. Ma Mpingi bu katombula meso kuna ku kala Nkosi, tukisi meno ye um'vutuele nde : "nde ngansi yo ta ntitidila".
Nkosi bu kamona buna, yinduele nde go Mpingi guna unduelo kata kuntita ko, disongidila undutidi mu ngolo. Bu lutidi mbote ilemuka, go kilemokene ko, mono sa ikala mu mpasi. Ma Nkosi bongele ntinu, bu kapamuka, we bwa kuna batimina yila, u kigondele.
Ma Nkosi ufwa, ka mu kikuma ki ma Mpingi ko, kansi mu kikuma ki kuita ki
kudia n'suni mbisi.
Ma Mpingi, yani tanina kwani kakitanina.
Dilongi : Ta ngana, bangula ngana, m'banguni ngana ufwa ye n'tete bingana.